Termin neuropatia oznacza uszkodzenie nerwu obwodowego, mononeuropatia gdy dotyczy ono pojedynczego nerwu, mononeuropatia mnoga- kilku nerwów niesymetrycznie. Odsiebne, symetryczne uszkodzenie kilku nerwów nosi miano polineuropatii. Jeśli proces chorobowy obejmuje korzenie nerwowe mówimy o radikulopatii, a w przypadku jednoczesnego zajęcia korzeni nerwowych oraz pni nerwowych o poliradikuloneuropatii.

Wszystkie opisane warianty uszkodzenia obwodowego układu nerwowego występują w cukrzycy.

W powstawaniu cukrzycowej neuropatii podkreśla się głównie czynniki metaboliczne oraz naczyniowe. Wśród innych przyczyn wymienić należy nieprawidłowości w syntezie neurofilamentów, niedobór neurotrofin, neurotrofinowych czynników wzrostu, udział mechanizmów immunologicznych, predyspozycję genetyczną, stres oksydacyjny.

Płeć męska, starszy wiek, czas trwania cukrzycy, stosowanie insuliny, palenie papierosów, nieprawidłowy lipidogram, mała aktywność fizyczna, wysoki wzrost, stosowanie beta-blokerów oraz diuretyków wiążą się ze wzrostem zachorowania na neuropatię cukrzycową.

Neuropatia cukrzycowa może występować w kilku postaciach.

Najczęściej występuje przewlekła dystalna polineuropatia czuciowo- ruchowa z przewagą objawów czuciowych, z towarzyszącymi objawami autonomicznymi oraz w mniejszym stopniu z zaburzeniami ruchowymi.

Pierwsze objawy dotyczą głównie kończyn dolnych pod postacią uczucia parzenia, pieczenia, mrowienia palców stopniowo obejmujących całe stopy i podudzia. Towarzyszący ból kończyn nasila się głównie nocą, łagodzony jest poruszaniem kończyn. Analogiczne objawy mogą z czasem objąć kończyny górne. Zaburzenia naczynioruchowe i potliwości świadczą o zaburzeniach autonomicznych.

Przebieg choroby zazwyczaj jest powolny, może być podkliniczny, ale także i szybko postępujący. W konsekwencji zaburzeń czucia i autonomicznych mogą powstać owrzodzenia na stopach, zmiany w kościach kończyn, artropatie.

Szczególną postacią neuropatii w cukrzycy jest ostra bolesna neuropatia towarzysząca normalizacji glikemii, często nazywana kacheksją cukrzycową. Objawy kliniczne pod postacią silnego parzącego bólu całych kończyn dolnych, przeczulicy skórnej, ubytku masy ciała, impotencji u mężczyzn, nierzadko depresji są znacznie nasilone. Gwałtowne objawy tej neuropatii wiązano z wprowadzaniem do terapii nowej insuliny często nazywając ją insulinowym zapaleniem nerwów. Występuje jednak w obu postaciach cukrzycy, niezależnie od sposobu terapii pacjentów, u których szybko osiągnięto normalizację glikemii. W ostrej odwracalnej neuropatii czuciowo-ruchowej objawy w postaci bólu i osłabienia kończyn pojawiają się nagle w czterech kończynach. Ta postać rozwija się u pacjentów z wysokimi poziomami glikemii, której normalizacja prowadzi do szybkiego ustępowania objawów.

Ostra neuropatia czaszkowa obejmuje uszkodzenie nerwu okoruchowego (opadanie powieki, zez rozbieżny oka), rzadziej nerwu odwodzącego (zez zbieżny), twarzowego (asymetria twarzy). Rokowanie jest pomyśle, zazwyczaj objawy trwają kilka lub kilkanaście tygodni ustępując całkowicie, nawroty są rzadkie.