Nerw trójdzielny to przedstawiciel nerwów czaszkowych, a dokładniej mówiąc piąty spośród nich. Nerw ten jest strukturą, która prowadzi mieszane włókna: czuciowe oraz ruchowe. Włókna czuciowe nerwu trójdzielnego swój początek mają w trzech jądrach czuciowych, którymi są jądro pasma śródmózgowiowego, jądro czuciowe główne nerwu trójdzielnego oraz jądro pasma rdzeniowego. Nieco inna sytuacja dotyczy natomiast włókien ruchowych nerwu trójdzielnego – wszystkie bowiem rozpoczynają się w jądrze ruchowym nerwu trójdzielnego, które to zlokalizowane jest w obrębie mostu.

Nerw trójdzielny opuszcza mózgowie w przednio-bocznej części mostu, gdzie widoczne są jego dwie gałęzie: większa, prowadząca włókna czuciowe oraz mniejsza, w której zlokalizowane są włókna ruchowe tego nerwu. Docierają one do piramidy kości skroniowej, gdzie wspólnie tworzą zwój trójdzielny. Jest to bardzo ważna struktura, ponieważ to w tym właśnie miejscu rozpoczynają się trzy gałęzie nerwu trójdzielnego: nerw oczny, nerw szczękowy oraz nerw żuchwowy.

Pierwsza gałąź nerwu trójdzielnego: nerw oczny

Nerw oczny jest pierwszą gałęzią nerwu trójdzielnego i jest on nerwem czuciowym. Zaopatruje on skalp, czoło, górną część zatok przynosowych oraz górną powiekę, rogówkę i część nosa. Oprócz tego nerw oczny unerwia także i gruczoł łzowy. Sam nerw zaś przechodzi przez szczelinę oczodołową górną i oddaje on kilka gałęzi, którymi są:

• nerw łzowy,
• nerw czołowy,
• nerw nosowo-rzęskowy.

Druga gałąź nerwu trójdzielnego: nerw szczękowy

Nerw szczękowy to druga gałąź nerwu trójdzielnego, która także jest nerwem czuciowym. Zaopatruje on dolne powieki, środkową część zatok przynosowych, jamę nosową i środkową część nosa oraz policzki, górne zęby, podniebienie twarde i górną wargę. Nerw szczękowy również oddaje kilka gałęzi – są nimi:

• nerw jarzmowy,
• nerw podoczodołowy,
• nerwy skrzydłowo-podniebienne.

Trzecia gałąź nerwu trójdzielnego: nerw żuchwowy

Ostatnia gałąź nerwu trójdzielnego – nerw żuchwowy – jest dość szczególna, ponieważ prowadzi ona, w przeciwieństwie do nerwów ocznego i szczękowego, nie tylko włókna czuciowe, ale również i ruchowe. Czuciowo nerw żuchwowy unerwia zewnętrzne części ucha, dolne wargi, dolne zęby oraz brodę, nerw ten unerwia również liczne mięśnie, które są zaangażowane w proces żucia pokarmów.

Podobnie jak od pozostałych gałęzi nerwu trójdzielnego, tak i od nerwu żuchwowego odchodzą pewne odgałęzienia, którymi są:

• nerwy skrzydłowe (boczny i przyśrodkowy),
• gałąź oponowa,
• nerw żwaczowy,
• nerw policzkowy,
• nerw zębodołowy dolny,
• nerw językowy,
• nerw uszno-skroniowy.

Na czym polega badanie czynności nerwu trójdzielnego?

Oceny funkcjonowania nerwu trójdzielnego dokonuje się podczas badania neurologicznego – analiza czynności nerwów czaszkowych stanowi zresztą jedną z podstawowych składowych tego badania. Podstawową rolę odgrywa w tym przypadku badanie czucia w obrębie twarzy – wykorzystywane do tego mogą być np. chłodne i ciepłe przedmioty. Neurolog po kolei ocenia czucie w obrębie różnych rejonów twarzy – badanie powinno być wykonywane po obu stronach ciała. Stwierdzenie ewentualnych odchyleń umożliwia postawienie przypuszczenia, która dokładnie część nerwu trójdzielnego uległa jakiemuś procesowi patologicznemu – przykładowo zaburzenia czucia w obrębie czoła przemawiają za dysfunkcją nerwu ocznego.

fot. panthermedia

Badanie nerwu trójdzielnego polegać może także na delikatnym dotykaniu rogówki – po dokonaniu takiej czynności u pacjenta powinno dojść do odruchowego zamknięcia oka. Ramieniem dośrodkowym tego odruchu jest nerw oczny, ramieniem odśrodkowym zaś nerw twarzowy (brak odruchu rogówkowego może więc świadczyć o dysfunkcji zarówno nerwu ocznego, jak i twarzowego).