Toczeń rumieniowaty układowy oraz reumatoidalne zapalenie stawów należą do grupy schorzeń o podłożu autoimmunologicznym – są one efektem autoagresji organizmu. Obejmować mogą wiele narządów i objawiać się w zróżnicowany sposób, a nasilenie objawów zależne jest od stanu zapalnego w organizmie. Niemalże każdy układ w ciele człowieka może zostać uszkodzony na skutek toczącego się procesu zapalnego, m.in. ośrodkowy i obwodowy układ nerwowy. Mechanizm uszkodzenia w przypadku układu nerwowego nie jest na dzisiaj poznany i jasny, jednak specjaliści dostrzegają pewne korelacje pomiędzy określonymi rodzajami uszkodzeń a konkretnym schorzeniem z ww. grupy. Bardzo istotny jest fakt, że objawy ze strony układu nerwowego mogą wyprzedzać objawy danej choroby, stąd pacjenci często w pierwszej kolejności kierowani są do lekarzy neurologów, którzy często, w toku procesu diagnostycznego nie uwzględniają schorzeń tkanki łącznej [1].

Toczeń rumieniowaty układowy (SLE)

Schorzenie, jakim jest SLE, w większości przypadków dotyka kobiety. Jego przebieg może być ogólnoobjawowy lub ograniczony jedynie do jednego narządu [1]. Najczęściej spotykanym objawem u osoby chorej, zgłaszającej się do lekarza, jest znaczna męczliwość, ponadto zgłaszane są także takie objawy, jak gorączka, limfadenopatia czy spadek masy ciała. Są one na tyle mało specyficzne, że diagnostyka różnicowa stanowi ogromne wyzwanie, a zakresem może obejmować zarówno procesy zapalne, jak i nowotworowe. Głównie jednak obserwuje się dolegliwości ze strony układu mięśniowo-szkieletowego pod postacią uogólnionych bóli stawowych połączonych z uczuciem sztywności. Co ważne, u większości pacjentów nie stwierdza się żadnego rodzaju deformacji. Toczeń może także przejawiać objawy skórne, gdzie najbardziej charakterystyczny jest rumień w kształcie motyla na twarzy czy zespół Raynauda. Może także powodować zapalenia opłucnej, stąd objawy ze strony układu oddechowego. Uważa się również, że stan zapalny, jaki przebiega w toczniu, może przyczynić się do przedwczesnego rozwoju choroby wieńcowej. Obserwuje się dodatkowo owrzodzenia jamy ustnej czy dolegliwości żołądkowo-jelitowe, choć te mogą stanowić efekt przyjmowanych leków. Dodatkowo spore zagrożenie toczeń stanowi dla nerek, które należy monitorować na bieżąco z uwagi na fakt, że pierwszy etap choroby nerek przebiega bezobjawowo [2].

fot. panthermedia

Podczas diagnozowania w kierunku tocznia warto odnieść się także do klasyfikacji American College of Rheumatology (ACR), które to wyróżniają 19 neuropsychiatrycznych objawów w toku przebiegu SLE, wynikających z uszkodzenia zarówno OUN, jak i ObUN. Manifestacje ze strony OUN mogą obejmować drgawki, mielopatie, demielinizacje, bóle głowy, schorzenia z grupy sercowo-naczyniowych, objawy pozapiramidalne, zaburzenia poznawcze czy zaburzenia nastroju. ObUN może sygnalizować uszkodzenia poprzez zespół Guillaina-Barrego, zaburzenia autonomiczne, neuropatie, polineuropatie czy miastenie. Występowanie objawów neuropsychiatrycznych obserwuje się u grupy od 20% do 80% pacjentów ze zdiagnozowanym SLE [1].