Aby zapoznać się z rozwojem dziecka oraz metodami jego badania należy przybliżyć sobie pojęcia charakteryzujące rozwój. Harmonijny, nieharmonijny, okresy oraz wiek rozwoju – te niewiadome wyjaśnia poniższy artykuł rozpoczynający cykl o rozwoju dziecka.
Rozwój psychofizyczny
Rozwój psychofizyczny dziecka dzielimy na stadia- etapy zależne od granic chronologicznych:
- etap niemowlęctwa: od urodzenia do 12 miesięcy,
- etap poniemowlęcy: 2 i 3 rok życia,
- etap przedszkolny od 3 do 7 roku życia,
- młodszy wiek szkolny od 7 do 12 roku życia,
- wiek dorastania od 12- 13 i do 17-18 roku życia,
- okres młodzieńczy od 17- 18 do 24 roku życia.
W każdym okresie zachodzą zmiany w świadomości dziecka, w formach spostrzegania, myślenia i zapamiętywania. Zachodzą też zmiany w aktywności dziecka, czyli w działaniu i zachowaniu. W poszczególnych okresach zachodzą również zmiany w oddziaływaniu wychowawczym na dziecko.
Ważnym pojęciem w rozpatrywaniu rozwoju dziecka jest dojrzałość psychiczna dziecka, czyli całokształt cech dzieci w danym wieku dobrze przystosowanym do wymagań otoczenia. Najszybciej dojrzałość psychiczną można uzyskać w rozwoju umysłowym. Rozwój umysłowy zwany też poznawczym dzielimy na:
- Okres inteligencji senso- motorycznej, trwający od urodzenia do 24 m. ż. Inteligencja ta przejawia się w aktywności ruchowej i manipulacjach przedmiotami.
- Okres operacji konkretnych, od 2 do 11 r. ż.:
- podokres wyobrażeń przedoperacyjnych. Posługiwanie się mową, naśladowanie czynności osób dorosłych,
- podokres kształtowania się właściwych operacji. Inteligencja ta przejawia się w poglądach dziecka oraz konkretnych działaniach obrazowych.
- Okres operacji formalnych, od 7 do 15 r. ż. Dziecko ujmuje świat w sposób logiczny, zanim przystąpi do realizowania zadania stawia hipotezy, uwzględnia znane prawa, myśli. Po rozwoju poznawczym przychodzi czas na rozwój emocjonalny. Celem tego rozwoju jest osiągnięcie poznania i poruszania się płynnego w zakresie uczuć społecznych, moralnych, estetycznych, intelektualnych. Dojrzałość w tym zakresie należy kojarzyć z inteligencją emocjonalną, czyli wyrażaniem uczuć powściągliwie, z umiarem, godnością, panowanie nad ich ekspresją, umiejętność odroczenia reakcji afektywnej. Dojrzałość emocjonalna nie jest równoznaczna z oziębłością emocjonalną. Jeśli osoba umie odroczyć czy opanować emocje, nie znaczy że ich nie przeżywa.
Najpóźniej człowiek osiąga dojrzałość społeczną. Dzieje się to zwykle od. 20 roku życia. Dzieje się tak w momencie osiągnięcia niezależności, usamodzielnienia się, samostanowienia o sobie.
fot. panthermedia
Rozwój psychiki dziecka związany jest z rozwojem procesów poznawczych, emocjonalnych, motywacyjnych i wykonawczych. Dlatego też psychologia rozpatruje rozwój dziecka psychoruchowo. Pojęcie rozwoju psychoruchowego rozumiemy jako ściśle powiązany z psychiką, całokształtem czynności poznawczych i motywacyjnych. Wskazuje to na siłę powiązań w przypadku zaburzeń rozwoju. Na przykład myślenie niemowlęcia nie istnieje jako izolowany proces, ale jest uwikłane w działanie. Gdy dziecko myśli nie jest bierne, ale porusza się i manipuluje. We wczesnej fazie wieku przedszkolnego myślenie to przejawia się w bezsłownym rozwiązywaniu czynności problemowych. Dziecko przesuwa stołek lub ściąga serwetkę ze stołu chcąc uzyskać jakiś przedmiot.
