FAS, czyli płodowy zespół alkoholowy, to schorzenie będące efektem spożywania przez ciężarną kobietę alkoholu w trakcie ciąży. FAS niesie za sobą wiele utrudnień dla dziecka, powodując zaburzenia rozwojowe, trudności z uczeniem się oraz opóźnienie rozwoju psychoruchowego oraz społecznego i emocjonalnego. Dzieje się tak pod wpływem uszkodzeń, jakich dokonał teratogennie działający etanol, przedostając się przez łożysko w trakcie ciąży.
Czym charakteryzuje się FAS?
W roku 1999 zostały ustalone kryteria, jakie są niezbędne w celu postawienia diagnozy medycznej dotyczącej FAS. Kryterium numer jeden odnosi się do matki i okresu ciąży, a mówi ono o udokumentowanym spożywaniu alkoholu przez ciężarną kobietę. Drugim kryterium jest stwierdzenie deficytu miary i długości ciała w okresie prenatalnym, jak również zaraz po urodzeniu. Trzecie kryterium odnosi się do fizycznych nieprawidłowości, zwłaszcza tych w obrębie twarzy, w postaci deformacji, w budowie kończyn, w postaci wad narządowych. Ostatnie kryterium to skupienie się na układzie nerwowym i ewentualnych zaburzeniach z jego strony. FAS diagnozuje się, kiedy pierwsze kryterium (picie przez matkę w ciąży) jest spełnione, nawet jeżeli nie obserwuje się wszystkich kryteriów [2].
Anomalie fizyczne
Do najbardziej zauważalnych objawów FAS zaliczają się nieprawidłowości związane z budową twarzy dziecka – anomalie zewnątrzustne (czyli szeroki rozstaw oczodołów, krótkie szpary powiekowe, nos siodełkowaty, mała żuchwa, spłaszczenie środkowej części twarzy, brak rynienki podnosowej, wąska warga górna) oraz nieprawidłowości wewnątrzustne (jak rozszczep podniebienia, wady zgryzu). Istnieje także prawdopodobieństwo wystąpienia wad narządów wewnętrznych – w literaturze specjalistycznej można spotkać opisy uszkodzeń układu moczowego, płciowego, wady mięśnia sercowego w postaci ubytku przegrody międzykomorowej czy schorzenia nerek [2].
fot. panthermedia
Zaburzenia rozwoju społecznego
Pierwszą, najistotniejszą kwestią są pierwsze miesiące życia dziecka z FAS głównie ze względu na możliwość pojawienia się objawów odstawiennych – zwłaszcza jeśli matka przyjmowała stale alkohol podczas ciąży. Pomijając kwestie rozwoju fizycznego, dziecko będzie zmagać się z wieloma trudnościami w nawiązywaniu relacji społecznych. U małych dzieci, u których zdiagnozowano FAS, zauważa się objawy nadpobudliwości, rozproszonej uwagi, krótkiego czasu skupienia, a także opóźnień rozwojowych. Wraz z nadpobudliwością może pojawić się także nadwrażliwość sensoryczna, zarówno na dotyk, jak i na dźwięk. Niesie to za sobą częste nerwowe reakcje i uleganie nastrojom, brak poczucia bezpieczeństwa, niezdolność odróżniania przyjaciela od wroga, stąd zachowania w stosunku do innych ludzi mogą być nieadekwatne. Co więcej, podstawa komunikacji, czyli rozwój języka, także jest zaburzona, przez co kontakty społeczne dzieci zazwyczaj skupiają się na dzieciach 2-3 lata młodszych od siebie. Narastająca wraz z wiekiem złość i frustracja może doprowadzić do odrzucenia z grupy rówieśniczej [1].
